Rahim ağzı kanseri, düzenli tarama ile öncü lezyon aşamasında yakalanabilen sayılı kanserlerden biridir. Tarama programlarının yaygınlaştığı ülkelerde bu kansere bağlı ölümlerde belirgin düşüş sağlanmıştır.
Rahim ağzı kanseri, öncü lezyon aşamasından invaziv kansere kadar genellikle uzun bir süreçte gelişir. Bu, taramanın etkili olmasını sağlayan en önemli özelliktir: öncü lezyonlar saptanıp tedavi edildiğinde kanser gelişimi önlenebilir.
Başarılı bir tarama programının koşulları; uygun ve kabul edilebilir bir test bulunması, tanı ve tedavi için gerekli şartların sağlanmış olması ve programın toplum tabanlı olarak hedef kitlenin büyük bölümüne ulaşabilmesidir.
Rahim ağzı yüzeyinden toplanan hücrelerin mikroskopla incelenerek anormal hücrelerin aranmasıdır. Dünyada en yaygın kullanılan yöntemdir: ucuzdur, ağrısızdır, kısa sürer.
Sınırlılığı, duyarlılığının orta düzeyde olması ve yanlış negatiflik oranının göz ardı edilemeyecek düzeyde bulunmasıdır. Bu nedenle taramanın düzenli aralıklarla tekrarlanması gerekir; tek bir normal sonuç ömür boyu güvence anlamına gelmez.
| Tür | Nasıl yapılır | Öne çıkan yönü |
|---|---|---|
| Konvansiyonel Pap | Hücreler cam lam üzerine yayılır, tespit edilir | Ekonomik, yaygın |
| Sıvı bazlı sitoloji | Hücreler özel sıvı içeren kaba alınır | Yetersiz örnek oranı daha düşük; aynı örnekten HPV çalışılabilir |
Sıvı bazlı sitoloji, mukus ve kan gibi görüntüyü bozan öğeleri temizlediği için daha net değerlendirme sağlar. Buna karşın maliyeti yüksektir ve çalışmalarda uzun dönem ölüm oranlarını azaltmada konvansiyonel yönteme belirgin üstünlük göstermediği bildirilmiştir.
Rahim ağzı kanserlerinin neredeyse tamamında HPV DNA'sı bulunur. HPV testi, smear'e benzer şekilde alınan hücrelerde yüksek riskli HPV tiplerini araştırır.
Lezyonu kaçırma olasılığı sitolojiye göre daha düşüktür.
Pozitif çıkanların çoğunda anlamlı lezyon bulunmaz; özellikle 30 yaş altında geçici enfeksiyonlar sıktır.
HPV testinin bir diğer değeri prognostiktir: sitolojisi normal ve HPV'si negatif olan bir kadında önümüzdeki yıllarda lezyon gelişme olasılığı çok düşüktür; bu durumda tarama aralığı uzatılabilir. Ayrıntı için HPV tanı ve tedavisi sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu yöntemler laboratuvar altyapısı gerektirmediği için tarama olanakları kısıtlı ülkelerde önerilmektedir. Randomize çalışmalarda VIA ile taramanın rahim ağzı kanserine bağlı ölümleri azalttığı gösterilmiştir.
Türkiye'de rahim ağzı kanseri taraması, Sağlık Bakanlığı tarafından Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM) aracılığıyla ücretsiz olarak yürütülmektedir. KETEM'ler toplum tabanlı ve davet usulü ile çalışır.
Muayene sırasında rastgele alınan smear'ler ise "fırsatçı tarama" niteliğindedir; kişiye yarar sağlar ancak toplum düzeyinde epidemiyolojik etki yaratmaz.
Güncel tarama yaş aralığı ve sıklığı Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenir ve zaman içinde güncellenir. En doğru bilgi için aile hekiminize ya da size en yakın KETEM'e başvurun.
ASC-US, LSIL, HSIL, ASC-H veya AGC gibi bulgular ile HPV tipi birlikte değerlendirilir.
Gerekli görülürse rahim ağzı kolposkopi ile incelenir, şüpheli alandan biyopsi alınır.
Lezyonun derecesi belirlenir: düşük dereceli lezyonlarda izlem, yüksek dereceli lezyonlarda tedavi gündeme gelir.
Tedavi sonrasında da belirli aralıklarla kontrol gerekir; HPV testi bu izlemde kullanılır.
İkisi farklı şeyleri ölçer: smear hücresel değişikliği, HPV testi virüsün varlığını gösterir. Duyarlılık HPV testinde, özgüllük smear'de daha yüksektir; bu nedenle birçok kılavuzda ikisinin birlikte veya yaşa göre sıralı kullanımı önerilir.
Hayır. Sonuçları normal olan kadınlarda her yıl tekrarlanan smear ek koruma sağlamaz. Uygun aralık yaşınıza ve önceki sonuçlarınıza göre hekiminiz tarafından belirlenir.
Evet. HPV aşısı tüm yüksek riskli tipleri kapsamaz; bu nedenle aşılı kadınlarda da tarama programına devam edilmesi önerilir.
Tarama programından çıkış yaşı ülkelere göre değişir ve önceki sonuçlara bağlıdır. Menopoz tek başına taramayı sonlandırma nedeni değildir; kararı hekiminizle birlikte verin.
Smear veya HPV sonucunuz hakkında bilgi almak için Ankara'daki kliniğimize ulaşabilirsiniz.
